Dinonwane
Mo letlakaleng le, re tla sekaseka dipuku tše Sesotho sa lebowa. Dipuku tše mpša di tla sekwasekwa, gomme re tla fa baeti ba websaete sebaka sa go ngwala ba re botše ka dipuku tše ba di ngwadilego. Go sa le bjalo, re tla fela re ba le diphadišano moo baeti ba websaete ba tla ithopela dimpho tše di fapanego.
Oliver Kgadime Matsepe, goba O.K. Matsepe, ka ge a tsebega bjalo, o belegwe ka ngwaga wa 1932 ga Kgoši Hlakudi Matsepe kua Nebo, Transvaal ya maloba. O tsene sekolo Ga-Matsepe le Botšhabelo gomme o feditše mphato wa gagwe wa marematlou ka mokgwa wa go ithuta a le gae ka ngwaga wa 1955.
Ka ngwaga wa 1956 o ile a šoma Lefapheng la Bantu Administration, a šoma mafelong a mangwe a a fapafapanego. Matsepe a re go lealea ga gagwe; ge a tsena ka mo a tšwa a šoma e be e le ge a hwetša sebaka sa go ngwala.
Puku ye a e ngwadilego ya mathomo ke Kgorong ya Mošate. E ile ya phatlalatšwa ka ngwaga wa 1964 gona mo Afrika Borwa. O ile a tlotlwa ka sefoka sa Samuel Edward Mqhayi go tšwa go Akademie. Ao e bile mathomo mayo. Matsepe o ngwadile mehuta ye e fapafapanego ya dingwalwa; go thoma ka direto go fihla ka dipadi. Tše dingwe tša dipadi tše a di ngwadilego ke Meokgo ya Bjoko , Lešita Phiri , Kgotla o Mone , Molodi wa Thaga , Todi ya Dinose , Molodi wa Mogami , Letšofalela , Kgati ya Moditi , Tšhelang Gape .
Bao ba mo tsebago ba re ke ketapele bangwading ba Sesotho sa Lebowa.
Dinonwane
Phukubje, Tšhwene le Meetse
Kgalekgale go kile gwa ba le komelelo ye kgolo setšhabeng. Pula ya fetša mengwaga le mengwaga e sa ne. Diphoofolo tša ba tlalelong ye kgolo ya lenyora. Gomme tša re ge di bona komelelo e tšwela pele tša bitša pitšo ye kgolo ya diphoofolo ka moka tša naga. Mo pitšong gwa bolelwa ka go epa sediba se segologolo gore mohla' pula e nago meetse a eme ka mo go sona.
Moganetši mo therong ye e bile Raphukubje, yena o ile a gana ka la gore a ka se hlwe a ipheletša dinala ka go hlwa a ngapa lefase. Tše dingwe diphoofolo tšona di ile tša hlokomologa kgopolo yeo ya Raphukubje, gomme tšona tša kwana ka lentšu le tee la gore sediba se swanetše go epša. Tša kwana gore gosasa modiro o thome. Ka nnete ge bo sele gwa swarwa šiašia, gwa kgapšha dikudumela, e le mogolo semphete, go neelanwa leraga; e le gona go epša sediba.
Bošego bja tšatši leo gwa lala go e na pula ya lesogana, dinoka le dinokana tša tlala; le sona sediba se ba katanego le sona sa tlala la go falala. Phoofolo ya go thoma go nwa meetse a sediba seo e bile Phukubje. Ya re go fetša go kgelela ya tlatša kgapana ya yona. Ge e tladitše ya biloša, ya dubaduba meetse ale, a šala e le leraga fela. Diphoofolo tše dingwe ge di fihla tša hwetša meetse e le leraga fela, a sena bolebelelo; tša tseba gabotse gore modira-bokgopo bjouwe ke Phukubje.
E rile ka moswana ge di eya mafulong tša laela Ratšhwene gore a šale a lebeletše se se ba senyetšago meetse. Raphukubje ge a fihla mo sedibeng a hwetša Ratšhwene a le fao a letile. Ke ge Raphukubje a dumedišana le Ratšhwene, aowa, ba botšišana maphelo. Raphukubje ke ge a bea kgapana ya gagwe fase, a ina monwana ka gare, a thoma go itatswa gabotse gore Ratšhwene a tle a re ke dinose. Ke ge Ratšhwene a botšiša a re o ja eng? Raphukubje a re mphe. Raphukubje a re ge o ka mpha melamo yeo ya gago ka moka, wa dumela gore ke go bofelele mo sehlareng gona nka go fa mamapo a a dinose. Ratšhwene ka gobane a rata dinose kudu, a dumela.
Phukubje ge a feditše go bofelela Tšhwene mo mohlareng a mo itia ka melamo yela ya gagwe a gabohloko, a re: "Lešilo towe o dumela gore ke go bofe. Nna ga ke je dinose, ke kga meetse, setlatla tena." Raphukubje a nwa meetse, a ba a kgelela a tlatša gapana ya gagwe, a biloša meetse, a itshepelela.
E rile ge diphoofolo di boa tša hwetša Ratšhwene a bofeletšwe mohlareng, mmele wa gagwe o thankgetše madi fela. Ge diphoofolo di mmotšiša a re o iteilwe ke Raphukubje. Diphoofolo tša bitšana ka moka tša re, tlang le bone setlaela ke se, se dumeletše Raphukubje a se bofelela mohlareng. Tša re go sega dithapa tša tšona tša ba tša ba bohloko.
Tša re go tšhwene: "O setlaela, o laegile!"
Mmutla le Ditšhwene
Ba re ka tšatši le lengwe ditšhwene di kile tša yo rafa dinose kua thabeng. Gomme tša bitša mmutla gore o ye le tšona gore le wona o tle o je o ipshine le tšona. Mmutla wa re: "A mašweu."
Ditšhwene tše di be di tseba gabotsebotse gore mmutla ga o kgone go namela kala ya mohlare. Tša fihla tša rafa dinose ditšhakala tše dikgolo. Mola di feditše tša namela mohlare gore di tle di je mola di le kua godimo. Aowa, tša fera seseka tše dibjangbjang. Tša nama tša thoma go ja gomme tša lebala gore mmutla le wona o gona. Mmutla wa re kgane ke a lealea, kgane ke a kgopela; gwa se thuše selo, tša dio sega bošilo bja mmutla, tša fetša mamapo ale a dinose, tša iphumola diatla.
La hlaba letšatši le lengwe, gomme mmutla wa re ba nkhweditše, mašoboro ke bona. Mmutla wa mema ditšhwene, wa re wona o bone dinose. Aowa, go ja e le selo se segolo di ka gana naa? Tša fihla, gomme tša humana kgopana a dutše godimo ga leswika ya re: "Etlang re jeng dinose." Ditšhwene tša dio tšwela di kitima, di bolawa ke lebelo.
Mmutla wa re go tšona , mola o bona di šetše di ipherile seseka: "Naa ebang diatla le hlapile naa? Mo gagešo ga re tsebe go ja ka ditšhila. Mahlo ona a bile a bonwa ke motho ke meetse naa, bagwera?"
Ditšhwene tša dio ribega diriba, di sa bolele selo. "Ga ke lešwe ke lena hlapšhane ke ntše ke phela; le dio kitima la yo hlapa diatla le mahlo gabotse. Ba bangwe ba ka tla ba selekišwa ke dithoko tšeo tše ditala."
Ka baka la gore go ja go ratwa kudu tša tlogelela ka lebelo di eya nokeng. Naa di bile tša hlapa ka tshwanelo naa? Di dio gološa; methopothopo ya šala e rotha, ge di boa di kitimetše go ja. Ge bakatala ba boa go be na le pilo, mo go swelego hlaga. Bjale mašaedi a magolo a gata mešidi, diatla tša šala di re 'tsho'. Mmutla wona o be o šadile o iphepa ka dinose, gomme wa re go ja wa fetša mamapo ale.
Mmutla wa re: "Bjale etlang re bone diatla tša lena bomokgotse". Wa humana gore di a šiiša ka boso. Mmutla wa re: "Mašaedi ke lena, gomang, le yo hlapa gape ke tla be ke bile ke selekega gonabjale ge ke bona ditšhila tšeuwe tša lena! Ditšhwene tša tsena fase, le morago tša se sa lebelela.
Mmutla wa iphorohla diatla gomme wa re di a aketša ke di rutile thuto momohla.
Mpho! Sa mosela se sware!
Nonwane ye e tšerwe go Tebu ya Legapu ya go ngwalwa ke D. M Kgobe. Malebo!
Mmankgagane o botša Morena hlame
Ka letšatši le lengwe ba re legotlo le rile ge le tsoga la kwa lešata le legolo le kwala le feta kgauswi ga motes wa bona. Ge Mmalegotlo le Ralegotlo ba e tšwa be eya go hlola ba humana e le Morena Hlame a befetšwe ka kudu ka maatla.
A šupa kua le kua ka matsogo, gomme Bahlomphegi Tau, Tlou, Thutlwa, Kgabo le ba bangwe ba bangwe ba ba šetše morago. Pono ye e ile ya tlaba ba ga legotlo.
Sebaka sa se sa senywa, ba ga legotlo le bona ba šala lešaba lela morago. Ralegotlo o be a belaela kudu a rata go tseba gore na Morena Hlame o befedišitšwe ke eng. "Molatelo ke eng, monna wa gešo?" go botšiša Ralegotlo.
Hlame: "Ditaba tše ke di kwelego di ntlhakantšhitše hlogo, gape ga ke nyake le go di botša motho. Ke bona gore go kaone go nna go tloga mo nageng ya ke dulago go yona ke ye go dula nageng e šele."
Relegotlo: "Re botše taba ya Nnete o se ke wa re fihlela. Re nyaka go tseba le rena gore na ditaba tše o di kwelego di reng, le gore o boditšwe ke mang?"
Morena Hlame a rarela, a meletšameletša, fela mafelelong a ba tlela le ditaba ka moka. Ke ile ke sepela ka hwetša Mankgagane a robetše a išitše maoto godimo, hlogo e ile fase.
Ge ke botšiša, a mpotša taba ye e ilego ya nyaka go nkuka letswalo. Taba ye a mpoditšego yona o re: "Ka labobedi lefase le tla phetoga, letšatši la fifala, gwa šala e le leswiswi fela. Yo a sa kgonego go robala a išitše maoto godimo, hlogo e ile fase, o tla pšhatlega mahlo. Ka tsela yeo ke bona gore go kaone gore ke tloge mo lefaseng le," gwa bolela Morena Hlame.
Morena Tangtang le yena o be a le gona moo. A ema a re: "Tšeo ka moka ke maaka. Ke kgale ke phela, fela taba ya mohuta woo ga ya ka ya direga. Ke makatšwa ke Mmakgagane, mošemanyana wa maabane, ge a sa tšhabe go bolela taba ye bjalo. Diphoofolo le dinonyana ga di a ka tša rata go theeletša se se bolelwago ke Tangtang. Di rile ge di phatlalala, tša phetha ka gore di swanetše go ithuta sammantomatomane (go sepela ka matsogo) gore ge letšatši leo le fihla le hwetše ba kgona go robala ba išitše maoto godimo dihlogo di ile fase.
Labobedi le rile ge le fihla, Mmankgagane a hlaba mokgoši wo mogolo a re: "Age, hlomang dihlogo fase, lefase le a phethoga. Diphoofolo ka go tšhaba go pšhatlega mahlo, tša tlhoma dihlogo fase, maoto godimo le ge tše dingwe di paletšwe ke go iša maoto. Tangtang yena o dio lebelela fela. Ka morago ga sebakanyana a bona bommankgagane ba bantši ba fofa mo godimo, gomme ba bile ba tima letšatši. Ke ge a lemoga gabotse gore Mmankgagane o be a bolela maaka. Ge a re o tsoša ba bangwe gore ba bone gore taba ye Mmankgagane a e boletšego, ba gana go tsoga.
Makgotlo o rile ge a tšwelela a gahlana le Tangtang, gomme Tangtang a mmotša ditaba ka moka. Bjale ke ge Makgotlo a thoma go tsoša banna ba gabo. Ba re ba ganelela, a ba botša gore yena le Tangtang ba tsogile gomme ga se ba bona selo, ge e se bommankgagane ba ba fofago mo godimo.
Nonwane e fele moo.
Katse le Mpša
Ka tšatši le lengwe katse e kile ya kwa e duma nama, gomme ya ya go mpša go kgopela mokgobolatswii. Ge e fihla ya hwetša mpša e patlame, ya re: "Mogagešo anke o thuše ka letswayana nke ke otlolle dithama tše tša ka, ke rile ke lalela magotlo le dinonyane, fela ke paletšwe."
Ka ngwakwaneng wa mpša go be go tletše dinama tša diphoofolo tša mehutahuta. Mpša ka go kwa tše ya tsoga e befetšwe ya re go katse: "Sepela sebodu tena, o ntsošetšang ke sa phohletša dimpa…"
Katse ge e bona go befelwa ga mpša ya thoma go kgopela tshwarelo. Aowa, mpša ya swarela katse, gomme tša dula fase, tša tšea magang.
Katse ya thoma go loga maano ka gobane e be e duma nama. Ya botša mpša gore go ka ba kaone ge ba ka fega dinama tšeo gore di tle di se ke tša bola. Mpša ya re: "A mašweu". Ge ba feditše go fega dinama, katse ya kgopela difate gomme ya leba gae. Ge katse e fihla gae, ya hwetša bokatsana ba sa fetše go edimola ka baka la tlala. Monyama o rile ge o swara, katse ya tloga ya leba kua e bego e le ntshe mosegare. Ge e fihla ya humana mpša e be e lebetše go tswalela letsikangope (lefasetere). Bjale ke ge mogala' katse a tsena ka lefastere, gomme a fegolla dinama ka mokgwa wo a bego a ka di rwala ka gona.
Ge katse e sena go tšwa ya gahlana le mpša e boa go sela. Mpša le yona e be e rwele mae, e iša gae. Ge mpša e bona katse e rwele dinama tša yona, ya tlala pelo, fela ya se ke ya tseba gore e ka dira eng ka gobane mong wa mae o be a le kua morago, a swere molomo. Ke moka mpša ya tsoša lebelo e lebile kua gae. Katse le yona ya re ka lebelo ya ya gae go fepa bana ba yona.
Ka baka la go tšhaba mong wa mae, mpša ga ya kgona go latela katse gore e tle e e amoge dinama tšeo tša yona. Mahlale ba re a tle a je mong!
Direto
E a tsena e tsokotla
Kgomo e a tshwa!
E gangwa ke mang?
E gangwa ke nna morwa' Tsebe-
Gagešo kua gaLaka ge e le marumo ke mesebe re a hlomolana.
Ke motho wa bokatakatang ka sa morago mafšega,
Ge e le go hlabana le paletšwe.
Ke motho wa bomaswarakafase a' fase basadi,
Ge e le marago ntle a šala.
Tate o kile a nkwhetša borwa ke betha boro.
A dikela ka mohlare a sega.
A re felo fa ga ka tswala,
Ke tswetše ntwa ye e tšwang marumong.
Motho wa go hlwa a tsošološa madiba 'a kwena.
Lena batho ba Matlala le a re fora ge le re le ana tau,
Le era ge le bina segwagwa se ba rego Kgomomodungwana.
Ke lona lerato
Ge ka mpakubu o mpabola mehla le mehla,
Mahlapa ka moka o tšholla pele ga bohle.
Wa re ke hwe o khutše,
Wena, wa ntakaletša madimabe wa sekgalela.
Go go bona ke a tlatla ka lakalela,
Ke wa geno ke apea go robale ntlwana,
Go feta fao lenaba selomakamosela,
O nnyantšhitše monwana ka go nthata le lehung.
Ka gore o iphethetše molao fela,
Wa bolela o sa ikwe di sa tšwe pelong.
A ke lona lerato ge ke bodile mokokotlo?
Ke a mane
Diatla hlohlore ke beile.
Ke tlabegile ke maketše.
Monna 'a gešo o reng wa re o le mohumi,
Wa nkapola kobo ka maoong.
Mahlako se mpone mohlaka wa itlhoba boya
Wa tsena molete ka sa morago.
Thookga re beše re bee.
Tla ke se be mogolomonoši ke tšhaba bošaedi.
Matšwela ke filwe ke barware,
Tla ka se ba time taba.
Šedi, šedi, šedi, phehli e tsene legogweng, gomme
Go šetše ge e mphehla dinoka.
Ngwana tena o renga ithipa mogolo.
Wa itira legolehubedu moeta o tla a phuma a tsena.
Tlogela tselapetleke ba go boditše moo e felago gona.
A pudi re a feditše.
Batswadi batamelang mohlomongwe maele le ka re fa.
Tšie ya phatakalale e fofela kgole,
Gomme mošaša ke swere wa mogoto.
Tlang le kweng bohlola bolwešametse,
E tloga e nyaka poo ya lešaka e e rakelele.
E re e boa e hwetše madulo a roto a tšerwe ke rotwana.
Tlišang sa magagane ke fetšeng tshela.
Lerato ke le kgaotše ka sa magagane
Ke lobile fela pelo ke weditše.
